| |
YILDIZLAR BİLGİSİ

Işınım Enerjisi
Yıldızlara gidemeyiz; sadece, onlardan gelen ışınımı
teleskopların yardımıyla gözleyebilir ve çözümleyebiliriz.
Teleskopun çalışma ilkesini anlamak için önce, ışınımın
doğasına bir göz atalım:
Işık, genellikle titreşen elektromanyetik dalga olarak
düşünülür; bu, suda ilerleyen dalgaya benzetilebilir. Bir
sakin göle bir taş bırakıldığı zaman yayılan bir dalga katarı
oluştuğunu biliriz; su molekülleri yaklaşık aynı yerde
yükselip alçalırlar. Işık, aşağı yukarı ya da ileri- geri
titreşen yüklü parçacıklar tarafından üretilebilir, fakat bir
yerden başka bir yere parçacıkların hareketi ile iletilemez.
Çünkü ışığın boşlukta, yani parçacıkların olmadığı yerde
yayıldığını biliyoruz.
Küçük, durgun, yüklü bir cisim alalım. Bu yüklü cismin
etrafındaki uzayı etki bölgesi olarak düşünebiliriz, buna
"alan" denir. Eğer bir başka yüklü parçacık (test parçacığı)
bu alana konursa sabit bir kuvvet duyar. Eğer bu iki
parçacığın yükleri aynı cins ise test parçacığı itici kuvvet
duyacaktır, zıt yüklü iseler test parçacığı çekici kuvvet
duyacaktır. Eğer birinci parçacık bir nokta etrafında (ileri-
geri) titreşime bırakılırsa test parçacığı değişen bir alan
duyacak ve tepkisini titreşmekle belli edecektir.
Böylece bir parçacığın titreşimi, arada hiçbir madde olmadan,
diğer parçacığa aktarılabilir. Bu, ışığın boşlukta nasıl
yayıldığının eksik modelidir. Modeli tamamlamak için şunu
bilmeliyiz ki değişen elektrik alanına, değişen manyetik alan
eşlik eder. Değişen manyetik alanı zihninizde canlandırmak
için şu deneyi yapın, bir elinizle bir çubuk mıknatıs tutun ve
yakınına bir pusula koyun. Şimdi mıknatısı sağa- sola
döndürün, pusula ibresinin buna tepki olarak yaptığı
hareketten değişen manyetik alan yarattığınız sonucunu
çıkarırsınız. Burada, titreşen mıknatıs, arada hiç madde
olmasa da, pusulayı etkileyecektir. Böylece ışığın tamamlanmış
modelini elde etmiş oluyoruz: Işığı, titreşen bir yük
tarafından aynı anda yaratılan değişen elektrik ve değişen
manyetik alanın ürettiği elektromanyetik tedirginlik olarak
tasarlıyoruz.
Tüm optik etkilerden elektrik bileşen sorumlu olduğu için ve
manyetik alan daima değişen elektrik alana eşlik edeceğinden,
ışıktan söz ederken yalnız elektrik bileşenden söz edeceğiz.
Her türlü elektromanyetik tedirginlik ya da elektromanyetik
dalga, boş uzayda saniyede yaklaşık 300000 km hızla yayılır:
Bir ışık demeti 1 saniyede Yer çevresini 8 kez dolanır, Ay'a
1.3 saniyede ulaşır. Işık hızı evrende ulaşılabilecek en büyük
hızdır.
 |
|